| |
W iadomości dotyczące początków Głowna są bardzo skromne.
W przekazach źródłowych nazwa miejscowości pojawiła się w trzeciej dekadzie XV wieku. Tereny te były jednak zamieszkałe dużo wcześniej, o czym świadczą prowadzone wielokrotnie prace wykopaliskowe na terenie Osin, Głowna i Władysławowa.
Na podstawie badań archeologicznych możemy stwierdzić, że początki osadownictwa w okolicach Głowna sięgają czasów prehistorycznych (około 8 tys. lat p.n.Ch.). Źródła pisane z początku XV wieku podają, że Głowno leżało na starym szlaku handlowym, przeto prężnie rozwijająca się osada Głowno miała szanse rozwoju. Niektóre źródła podają, że w widłach rzeki Mrogi i Mrożycy w XIII wieku wybudowano kościółek pod wezwaniem św. Krzyża. Obok wzniesiono dworzyszcze i zabudowania, które zajmowało dwóch kapelanów. Posiadali oni dwie włóki ziemi i ogrody. Spełniali usługi religijne dla mieszkańców Głowna i okolicznych wiosek, za co otrzymywali dziesięciny. Trudnili się także nauką czytania i pisania.
Kościółek należał do parafii Domaniewice. Ówczesny dziedzic Jakub Głowieński wybudował w 1420 roku nowy kościół na wysokiej skarpie, oddzielonej łąką od rzeki Mrogi. Dnia 11 marca 1420 roku odbyła się uroczystość poświęcenia kościoła św. Jakuba, a siedem lat później, 12 lutego 1427 roku, arcybiskup gnieźnieński Wojciech Jastrzębiec, uczynił kościół farny w Głownie filią parafii domaniewickiej.
Rodzina Głowieńskich wyróżniała się działalnością społeczną. Jakub Głowieński piastował liczne urzędy: w 1427 roku był podczaszym sochaczewskim, sędzią ziemi rawskiej, cześnikiem rawskim, w 1449 roku - kasztelanem. Na dokumencie zawarcia pokoju w Brześciu Kujawskim, między Polską a Krzyżakami, 31 grudnia 1435 roku, figuruje podpis posła Jakuba z Głowna, jako reprezentanta książąt mazowieckich.
W pierwszej połowie XV wieku, na pograniczu łęczycko-rawskim, wystąpiło zjawisko ożywionego nurtu urbanizacyjnego.
W 1427 roku, w wyniku starań ówczesnego właściciela dóbr, Jakuba z Głowna, podczaszego sochaczewskiego, książę Ziemowit Mazowiecki przeniósł osadę na prawo miejskie chełmińskie. Mieszkańcy otrzymali wówczas szereg przywilejów gwarantujących szybki rozwój ośrodka. Równocześnie z nadaniem praw miejskich Głownu, mieszkańcy uzyskali także liczne uprawnienia. Wydzielono miastu tereny rolne, pastwiska i łąki. Miasto posiadało prawo pędzenia wódki i warzenia piwa. Mieszczanie wybierali burmistrza i ławników, którzy sprawowali administrację w mieście, ściągali podatki i różne opłaty. Miasto prywatne, takie jak Głowno, obowiązane było wypłacać ustalone podatki dziedzicowi i księciu. U schyłku wieku istniały w Głownie trzy cechy: szewski, garncarski i kowalski.
Po otrzymaniu praw miejskich Głowno w dalszym ciągu było pod administracją książąt mazowieckich. Dopiero 7 grudnia 1452 roku, kiedy wymarli książęta mazowieccy, król Kazimierz Jagiellończyk przybył do Rawy i wcielił ziemię rawską do Korony, a także potwierdził prawa i przywileje miastom ziemi rawskiej, ustalając Jana z Nieboroba wojewodą rawskim. Tym samym Głowno weszło do województwa rawskiego, pod administrację królewską.
W pierwszej połowie XVI wieku proces pomyślnego rozwoju miasta dwukrotnie został zahamowany przez klęski żywiołowe i pożary. Pierwszy wielki pożar miał miejsce w 1504 roku.
Pożar ten poczynił ogromne spustoszenia. Ludność zaczęła uciekać z płonącego miasta. Król przeto zwolnił mieszczan od płacenia podatków na lat 10. Drugi pożar zniszczył miasto prawie doszczętnie. W 1522 roku Głowno otrzymało drugi raz ,,wolniznę" na 10 lat od króla Zygmunta I.
Dalszych zniszczeń dokonały działania wojenne w połowie następnego stulecia. Najazd Szwedów był klęską dla miasta. Wojska szwedzkie zalały cały kraj, pustosząc, paląc, rabując i zabijając ludzi. W 1676 roku w Głownie pozostało zaledwie 64 mieszkańców.
Lata zaboru pruskiego, Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego nie spowodowały w Głownie większych zmian. Miasto rozbudowywało się. pierwsza szkoła elementarna, parafialna powstała w Głownie w XVII wieku przy kościele. Uczył w niej ksiądz. W XIX wieku pobudowano szkołę elementarną miejską, uczyli w niej nauczyciele: pan Górski, Rynkowski, pani Potapow, w późniejszym okresie: p. Kulczycki i Stefan Dryll, kierownikiem szkoły był pan Rogalski. Utrzymywana ona była ze składek ludności, działała od 1821 roku do chwili wybudowania nowej szkoły na Placu Reymonta w 1930 roku. W okresie I wojny światowej pieczę nad szkołą i dziećmi oraz najuboższą ludnością sprawowała tzw. Rada Opiekuńcza, ukonstytuowana w 1916 roku, w składzie: ks. Władysław Żabczyński, Aleksander Brylski, Kazimierz jabłoński, Ksawery Jezierski, Marcin Lenard. Szkoła mieściła się u zbiegu ul. Łowickiej i Cmentarnej (obecnie ,,Dom książki"). Wejście znajdowało się od strony ul. Łowickiej.
Ożywienie życia gospodarczego nastąpiło w XVIII wieku. Wzrosła wymiana handlowa, podniósł się poziom produkcji rzemieślniczej. W 1777 roku miasto liczyło 300 mieszkańców. W końcu XIX wieku liczba mieszkańców wzrosła do 1620 osób.
Do upadku powstania styczniowego, w którym czynny udział brali mieszkańcy miasta, w ramach represji popowstaniowych, w 1869 roku Głownu odebrano prawa miejskie.
Ożywienie życia gospodarczego nastąpiło ponownie w początkach XX wieku. Głowno otrzymało połączenie kolejowe w 1903 roku, z Warszawą i Łodzią. Powstały zalążki przemysłu. Rozwinęło się życie społeczne i kulturalne - podjęły działalność liczne związku i stowarzyszenia. Przed wybuchem I wojny światowej Głowno liczyło 3164 mieszkańców.
W 1908 roku powstaje w Głownie Straż Pożarna. Największe zasługi przy organizowaniu Ochotniczej Straży Pożarnej w Głownie położyli: Adam Cebertowicz - naczelnik poczty, ojciec prof. Romuald Cebertowicz, Władysław Stępniewski - młynarz, Antoni Dominiak - szewc, Franciszek Walczewski - rymarz i Józef Perliński.
Dla zasilenia funduszy strażackich zaproszono na listę członków wspierających, właścicieli okolicznych dworków: Stanisława Michalskiego (majątek ten odziedziczyła hrabina Komorowska) - właściciela Zabrzeźni Głowno, Lemańskiego z Woli Błędowej, Kączkowskich z Lubiankowa. Często urządzono tzw. ,,majówki", a dochód z tych zabaw przeznaczano na zakup sprzętu strażackiego.
W latach 1908-1910, utalentowane muzycznie rodziny Gorzkiewiczów i Siwińskich, dały początek strażackiej orkiestrze. Orkiestra strażacka była dumą nie tylko Straży, ale całego miasta. prowadził ją utalentowany samouk i kompozytor, Ildefons Gorzkiewicz. Długo jeszcze po jego śmierci orkiestra grywała kompozycje Gorzkiewicza.
Ksiądz Władysław Żabczyński, była to postać działacza typu księdza Blizińskiego z Liskowa. Zasługi ks. Żabczyńskiego są dla Głowna ogromne. Dzięki jego inicjatywie, w latach 1908 - 1920 powstało wiele instytucji i organizacji służących ożywieniu życia gospodarczego i kulturalnego w mieście, takich jak: chór kościelny, Koło Gospodyń, Spółdzielnia Spożywców ,,Nadzieja", Spółka ,,Rolnik". Ksiądz Żabczyński przyczynił się również do powstania ochotniczej Straży Pożarnej, Spółdzielczej Kasy Pożyczkowej i Kółka Rolniczego. Przy kole Gospodyń uruchomiono ochronkę dla dzieci w wieku przedszkolnym.
Wybuch I wojny światowej przekreślił na okres kilku lat otwierające się przed miastem perspektywy rozwoju. Działania wojenne nie oszczędziły Głowna, które w 25% uległo zniszczeniu.
Straty powiększyła rabunkowa gospodarka okupanta. Spłonął od pocisków artyleryjskich kościół, ratusz i prawie całe Śródmieście. W okresie pierwszej dekady stulecia, gdy w oczekiwaniu na wielką wojnę, tworzone były w Galicji różne organizacje paramilitarne - Związek Strzelecki, Drużyny Strzeleckie. Wielu głowiniaków stanęło w ich szeregach. Były one przygotowywane do wojny z carską Rosją. Oddziały strzeleckie w sile pięciu batalionów (około 3 tys. ludzi) znajdowały się w tym czasie w rejonie Krakowa, a dowodził nimi Józef Piłsudski. Tworzyli to wojsko młodzi zapaleńcy, przyszli tu mieszkańcy wsi z Królestwa, studenci, przyszli z Łodzi i innych miast, a także i z Głowna (Zenon Bekrycht, Michał Grabowicz, Michał Kret i in.), niekiedy bez zgody rodziców, przyszli walczyć chłopi, rzemieślnicy, synowie lekarzy, adwokatów, którzy ,,na stos rzucili swój życia los".
Wojna pomiędzy państwami zaborczymi wzbudziła nadzieje Polaków na niepodległość kraju. Wśród tych, którzy walczyli o nią na polach bitew, nie zabrakło mieszkańców Głowna. Poległ w bitwie Zenon Bekrycht.
dalej |
|